Twórczość Mikołaja Reja i znaczenie dla literatury polskiej

Twórczość Mikołaja Reja i jego znaczenie dla literatury polskiej

Mikołaj Rej z Nagłowic ( 1505 – 1569 ) pochodził z bardzo bogatej rodziny szlacheckiej. W młodości niechętnie uczęszczał do szkół, nie otrzymał starannego wykształcenia. Potem stał się samoukiem. Uczestniczył w sejmach i sejmikach. Zaaranżował „Ruch egzekucji praw”. W 1543r. przeszedł na kalwinizm, sympatyzując z ruchem reformatorskim.

Rej ma pochodzenie sarmackie. Sarmata to szlachcic-rycerz. Człowiek poczciwy to szlachcic-ziemianin. Sarmata: przodkowie (dawność rodu), klejnot (pieczęć – pierścień), herb i zawołanie. Godność szlachcica: tradycja, poszanowanie dobrych obyczajów, zachowanie wszelkich cnót „przystojnych” temu stanowi.

Spuścizna literacka Reja:

  • wiersze – tzw. „figliki” ( Rej to facecjonista ® facecja – żart, opowiastka, figiel ).

  • dialogi – np. „Krótka rozprawa między trzema osobami: panem, wójtem i plebanem” napisana w 1543r.

  • dramaty – „Kupiec” , „Żywot Józefa” ( miały charakter średniowiecznych moralitetów ).

  • zbiór kazań kalwińskich – „Postylla”

  • inne utwory – „Zwierciadło” , „Żywot człowieka poczciwego”

Elementy radykalizmu społecznego w krytycznym obrazie stosunków społecznych panujących w Rzeczpospolitej w XVI w.

( „Krótka rozprawa…”).

1. Utwór ten wydał pod pseudonimem Ambroży Korczbok Rożek.

2. Bohaterami utworu są przedstawiciele trzech stanów: pan (szlachty), wójt (chłopów), pleban (duchowieństwa). Pełni± oni funkcje reprezentatywne.

3. Wymowa ideowa

Duchowieństwo nadużywa swej władzy i możliwości. Księża rzadko odprawiaj± msze, odrzucaj± reguły jakimi powinni kierować się w swoim powołaniu (pijaństwo, nadmiar jedzenia i rozrywek).

Chłopi płacą za duże podatki na rzecz szlachty i kościoła (dziesięciny, odpusty, święta kościelne).

Szlachta skłócona. Długo obraduje, ustala uchwały zgodne tylko z jej interesami, a nie interesami Rzeczpospolitej. Walka o urzędy.

Chłopi cierpią biedę. Nie mają co jeść, z czego płacić podatków.

Przekupstwo urzędników i sędziów, zabieganie szlachty o własne korzyści.

Parenetyczny wzorzec szlachcica i ziemianina w „Żywocie człowieka poćciwego” Mikołaja Reja.

„Parenetyczny” – mający charakter moralizatorski, dydaktyczny i pouczający.

Geneza i analiza fragmentów: „Żywot…” był częścią „Zwierciadła”, które ukazało się w Krakowie w 1567r. Zawarł tu autor swoje przemyślenia, obserwacje, egzempla dotyczące życia typowego szlachcica polskiego jako człowieka żyjącego zgodnie z naturalnymi prawami i będącego nieodłącznym elementem świata. Wszystko jest uporządkowane: od dzieciństwa, przez młodość aż do wieku dojrzałego i starości; co odpowiada porom roku: wiośnie, lecie, jesieni i zimie. Rej w „Żywocie…” gani postępki nieobyczajne, a nagradza dobre. Prawdziwe szlachectwo polega na przestrzeganiu kodeksu moralno-etycznego a nie sygnetach, herbach czy pijatykach. Rej ostrzega przed zgubną „szarą pyszką”, pod którą ukrywa się głupota, małostkowość, obłuda, niemoralność. Szlachta i ziemiaństwo żyją w rytm cyklicznych zmian pogody. Dlatego muszą znać się na pracach w polu i przestrzegać ich wykonywania, a wtedy przyroda nagrodzi ich trud obfitymi plonami. Ogólne przesłanie: „Nie leniuchuj, ale w każdym momencie życia staraj się być lepszym, mądrzejszym i pracowitszym” ( są to główne hasła protestantyzmu ).

Podsumowanie Reja. Nasz „Dante w sarmackim kontuszu” sam będąc szlachcicem nie przywiązywał wagi do szczególnego intelektualnego rozwoju, umysłowych wartości. Zwracał uwagę na praktyczność, użyteczność, umiejętności szlachcica, na jego stosunek do praw przyrody, innych stanów. Zalecał poczciwe życie (naturalnie życie szlachecko- rycerskie – udział w turniejach, zabawach, sztuka dyskusji, których to mieli „zażywać” młodzi na pańskich dworach. Rej dając liczne egzempla (przykłady) poucza, gani, chwali oraz wskazuje właściwszą drogę postępowania.

Język Reja.

potoczny, rozwlekły, „przecięty”

prostacki, niekiedy wulgarny, dosadny

barwny

liczne zdrobnienia i powtórzenia

długie, złożone zdania

zapytania

przykłady z życia wzięte

dydaktyzm i utylitaryzm

wyliczenia

zwroty bezpośrednie do czytelnika

wypowiedzi krytyczne często satyryzujące

„kulawe” rymy i anakoluty ( zdania nieprawidłowo zbudowane )

Styl indywidualny Reja

– zdrobnienia (np. waluneczki, wirydażyki)

– zwroty do czytelnika

– zdania wielokrotnie złożone

– zaczynanie frazy od A (z Biblii)

– orzeczenie na końcu zdania (z łaciny) (też z Biblii)

– pytania retoryczne i zdania wykrzyknikowe

– dowcip rubaszny

– charakterystyczne słowa: chędożyć, a wszakoż ( Rej często ich używa )

„ niechajże wrzdy postronni znają, że Polacy nie gęsi i swój język mają”

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.